Open bodemenergiesysteem

Door gebruik te maken van de hoge warmtecapaciteit van de bodem, zorgen bodemenergiesystemen voor een duurzame manier van verwarmen en koelen. Daarmee vormen ze een belangrijk onderdeel van de energietransitie en helpen ze ons op weg naar een toekomst zonder fossiele brandstoffen. Een van de toegepaste technieken is het open bodemenergiesysteem, waarbij warmte of koude wordt uitgewisseld met de bodem via een open water-circuit.

De werking van een open systeem begint altijd met het oppompen van grondwater uit een dieper gelegen watervoerende laag (aquifer). Afhankelijk van het seizoen kunnen we het water gebruiken om warmte of koude uit te wisselen met het gebouw:

• In de winter wordt relatief warm grondwater opgepompt. Via een warmtewisselaar draagt het zijn energie over aan een warmtepomp. Die verhoogt de temperatuur tot een bruikbaar niveau voor verwarming. Het afgekoelde water wordt vervolgens teruggevoerd in de bodem.
• In de zomer wordt juist het koude grondwater, dat zich door infiltratie in de winter rond de koude bron bevindt, opgepompt en gebruikt om warmte uit het gebouw op te nemen. Via de warmtewisselaar wordt die warmte overgedragen aan het grondwater en in de warme bron geïnfiltreerd.

De bodem fungeert zo als een natuurlijke buffer, waarin warmte en koude seizoensgebonden kunnen worden opgeslagen. Door deze slimme energiebalans werkt het systeem efficiënt én duurzaam. Een goed ontworpen open bodemenergiesysteem kan tientallen jaren meegaan en aanzienlijke besparingen opleveren op energiekosten en duizenden tonnen CO2 emissies voorkomen.

Naast een open systeem bestaat er ook een gesloten variant. Het verschil zit in hoe de uitwisseling met de bodem plaatsvindt. Bij een gesloten systeem circuleert een vloeistof door een gesloten lus in de bodem, zonder direct contact met het grondwater. Welke oplossing het meest geschikt is, hangt vooral af van de schaalgrootte, energievraag en locatie van het project.

• Open bodemenergiesysteem:Veel toegepast bij utiliteitsbouw, glastuinbouw en grootschalige woningbouwprojecten. Deze systemen zijn geschikt voor grotere warmte- en koelvraag vanaf ca. 150 kW piekvermogen.
• Gesloten bodemenergiesysteem: Vaak gebruikt bij woningbouw en kleinschalige utiliteit met lagere warmtevraag. Door het compacte ontwerp en de beperkte impact op de ondergrond is dit systeem breed toepasbaar.

Twijfelt u welk systeem het beste past bij uw project? Tjaden helpt u graag bij het maken van de juiste keuze voor een efficiënt en toekomstbestendig bodemenergiesysteem.

Een open bodemenergiesysteem komt in verschillende varianten voor. De drie meest voorkomende typen zijn:

1. Doubletsysteem: Dit systeem bestaat uit twee bronnen, die afwisselend worden gebruikt om grondwater op te pompen of terug te brengen in de bodem. De filters waarmee het warme en koude water worden teruggebracht, liggen op gelijke diepte binnen één watervoerend pakket. Dit systeem is geschikt voor seizoensopslag, waarbij het grondwater in de winter uit de warme bron komt en in de zomer uit de koude bron.
2. Monobron: Een monobron is een enkel geboorde put met twee filterzones op verschillende dieptes. Het warme en koude water worden op verschillende dieptes in de bodem teruggebracht. In de winter wordt warmte uit de ene laag onttrokken en in de zomer koude uit de andere laag.
3. Recirculatiesysteem: Bij dit systeem wordt het hele jaar door grondwater onttrokken uit een vaste bron en na gebruik teruggebracht via een vaste retourbron. Er is geen sprake van seizoensopslag: het systeem gebruikt de natuurlijke temperatuur van het grondwater voor verwarming of koeling.

Voor een open bodemenergiesysteem is in principe een omgevingsvergunning nodig conform Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) § 3.2.6. Bodemenergiesysteem. Deze vergunning is bedoeld om te voorkomen dat verschillende systemen elkaar ondergronds beïnvloeden en om de bodem en het grondwater te beschermen.

Op grond van artikel 2.16 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) mag de provincie hiervan afwijken, mits:

• het systeem niet meer dan 10 m³ grondwater per uur onttrekt, en
• het geen risico vormt voor doelmatig gebruik van bodemenergie of goed waterbeheer.

In dit geval geldt geen vergunningsplicht, maar een meldingsplicht: de aanleg en het gebruik van het systeem moet minimaal 4 weken van tevoren gemeld worden. Controleer vooraf welke regels in uw provincie van toepassing zijn.

Naast de vergunningseisen is het belangrijk om vooraf te controleren of u op uw locatie überhaupt een systeem mag aanleggen. De aanwezigheid van andere systemen in de omgeving kan betekenen dat aanleg niet mogelijk is. Via wkotool.nl ziet u direct welke systemen in uw omgeving actief zijn en welke regels er gelden.